១- ប្រវត្តិស្រុកកំពប់តែអុង (ខេត្តលង់ហោរ)
ស្រុកកំពប់តែអុង គឺជាខេត្តប្រវត្តិសាស្ត្រជូរចត់បំផុត ដែលយួនបានយកខ្មែរទៅកប់ទាំងរស់ត្រឹមក មានរាងជាមុំចង្ក្រាន ដោយលើកយកខ្ទះមកដាក់ពីលើក្បាលខ្មែរ រួចបង្កាត់ភ្លើងឡើងដាក់អុសដុតយ៉ាងសន្ធោសន្ធៅ ដើម្បីដាំទឹកឲ្យអុងយួនផឹក ។
អុងយួនវាលើកឡើងថា បើហ៊ានតែរង្គើរកំពប់ទឹកតែដែលកំពុងដាំ នឹងកាត់ក្បាលចោល ។
ស្រុកនេះជាប់ទាក់ទងនឹងរឿងកំពប់តែអុង ឬកំពង់តែអុង ។
🌴កំពង់តែអុង
កំពង់តែអុង ជាតំបន់កំពង់ទឹកដែលអុងយួន បញ្ជាបាវបម្រើនិងបរិវារឲ្យទៅដងទឹកនៅឯកំពង់នោះយកមកដាំតែឲ្យខ្លួនផឹក ។
ន័យម៉្យាងទៀតគឺ
-កំពង់ ជាទីកន្លែងចុះងូតទឹក ដងទឹក ឆ្លងទឹក...។
-តែអុង ជាតែរបស់អុងយួនដែលវាបញ្ជាឲ្យដាំពីលើក្បាលខ្មែរ ។
នៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះចៅអធិរាជវៀតណាម ម៉ិញ ម៉ាង (១៨២០-១៨៤១)
ការត្រួតត្រារបស់វៀតណាមមានសភាពកាចសាហាវនិងឃោរឃៅជាទីបំផុត ។
ចាប់សម័យនោះមក ជនជាតិខ្មែរតែងតែនិយាយរំលឹករឿង "កំពប់តែអុង" ជាប់ជាប្រចាំរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ ។
នៅសម័យនោះពួកទាហានព្រះចៅអធិរាជវៀតណាម កប់ខ្មែរដែលប្រឆាំងនឹងពួកគេទាំងរស់ ដោយទុកតែក្បាលឲ្យផុតពីដីធ្វើជាមុំចង្ក្រានដាំតែ ។
នៅពេលដែលអ្នកជាប់ទោស ខំរើបម្រាស់ដោយក្ដៅឈឺផ្សាខ្លាំងដោយសារដុតទាំងរស់ពួកវៀតណាមស្រែកគម្រាមថា ប្រយ័ត្នកំពប់តែអុង ។
ពាក្យតែអុងនេះនៅក្នុងភាសាវៀតណាមមានន័យថា តែលោកធំ ។
ទោះជាជនជាតិខ្មែរមានឋានៈ វណ្ណៈណា ចាស់ឬក្មេងមានអាយុប៉ុន្មានក៏ដោយ គេនិយាយរឿងនេះគ្រប់ៗគ្នា ដែលជាអនុស្សាវរីយ៍ដ៏ជូរចត់ និងខ្លោចផ្សាជាទីបំផុត ។
ព្រះចៅម៉ិញ ម៉ាង បញ្ជាឲ្យដូរឈ្មោះខេត្តខ្មែរទាំងឡាយដាក់ទៅឈ្មោះវៀតណាមវិញ ហើយនៅក្នុងខេត្តទាំងនោះមានជនជាតិវៀតណាមម្នាក់ៗនៅត្រួតត្រាមើលលើអភិបាលខេត្តខ្មែរនីមួយៗ ។
វៀតណាមបង្ខំឲ្យរដ្ឋបាលខ្មែរយកភាសាវៀតណាមមកប្រើ ។ ពួកឧត្ដមសេនីយ៍វៀតណាមធ្វើទុក្ខបុកម្នេញដល់ព្រះសង្ឃខ្មែរ ព្រោះគេសង្ស័យថា ព្រះសង្ឃទាំងនោះមានគំនិតជាតិនិយម ។ ពួកគេវាយបំផ្លាញព្រះពុទ្ធបដិមា និងចេតិយទាំងឡាយចោល ។
គ្រានោះឧត្ដមសេនីយ៍វៀតណាមឈ្មោះ ទ្រឿង ម៉ិញយ៉ាង ដឹកនាំនិងត្រួតត្រាលើប្រទេសខ្មែរ ។
ការផ្លាស់ប្ដូរគ្នាគ្រប់គ្រង ម្ដងពីសៀម និងម្ដងពីវៀតណាមមានរយៈពេលជាច្រើនសតវត្សរ៍ ។ ដោយសារតែមានហេតុការណ៍ខ្លះសៀមជាប់ដៃធ្វើសង្គ្រាមយូរអង្វែងជាមួយភូមា ហើយវៀតណាមមានការរំខានខ្លះៗ ពីអ្នកបះបោរផ្ទៃក្នុងរបស់ខ្លួន ទើបរារាំងប្រទេសខ្លាំងទាំងពីរនេះ មិនអាចលេបត្របាក់យកប្រទេសខ្មែរទាំងមូលបាន ។
២- ព្រះអង្គអេង (១៧៧៩-១៧៩៦)
នៅពេលដែលព្រះអង្គអេងឡើងសោយរាជ្យនៅឆ្នាំ ១៧៧៩ ប្រទេសខ្មែរបានក្លាយជាអាណាចក្ររណបគេ គឺរណបទាំងប្រទេសសៀមនិងប្រទេសវៀតណាមក្នុងពេលតែមួយ ។
ស្ដេចអង្គអេងត្រូវបានរៀបរាជាភិសេកនៅទីក្រុងបាងកកដែលជារាជធានីថ្មីរបស់សៀម ដែលពេលនោះត្រូវបានកងទ័ពសៀមលើកបន្តុបឲ្យគ្រងរាជ្យ ។
ព្រះអង្គអេងឡើងគ្រងរាជ្យនៅព្រះជន្ម៧ព្រះវស្សា គឺមានវ័យក្មេងខ្ចីបំផុត ដែលមិនមានបទពិសោធន៍ ហើយមិនដឹងកិច្ចការរាក់ជ្រៅក្នុងការគ្រប់គ្រងព្រះនគរឡើយ ។
ព្រះអង្គអេងអភិសេកឡើងសោយរាជ្យពេញលក្ខណៈក្នុងព្រះជន្ម២២ព្រះវស្សា ។
នៅពេលព្រះអង្គអេងសោយទិវង្គតនៅឆ្នាំ១៧៩៦ បុត្រារបស់ព្រះអង្គនៅក្មេងៗពេក មិនអាចសោយរាជ្យបន្តបាន ។
មន្ត្រីខ្មែរ គឺចៅហ្វា ប៉ុក ដែលស្និទ្ធជាមួយសៀម បានទទួលមើលខុសត្រូវកិច្ចការរដ្ឋពីឆ្នាំ ១៧៩៦-១៨០៥ ។
នៅក្នុងរជ្ជកាលស្ដេចអង្គអេង ទឹកដីបាត់ដំបង មហានគរ ធ្លាក់ទៅក្នុងអំណាចសៀមនៅឆ្នាំ១៧៩៥ បណ្ដាលមកពីមន្ត្រីខ្មែរដែលស្និទ្ធនឹងសៀមចង់បំពេញចិត្តចៅហ្វាយសៀម បានញុះញង់ស្ដេចសៀមឲ្យទារសគុណក្នុងការចិញ្ចឹមព្រះអង្គអេង ។
៣- ស្ដេចអង្គច័ន្ទទី២ (? ? ? ? -? ? ? ? )
៥០ឆ្នាំក្រោយមក ស្ដេចអង្គច័ន្ទទី២ បានស្នើសុំឲ្យវៀតណាមជួយបង្ក្រាបកម្លាំងបះបោរ ដែលបង្កឡើងដោយបងប្អូនប្រុសទាំងពីររបស់ព្រះអង្គ បានរៀបផែនការដណ្តើមរាជ្យបល្ល័ង្ក ។
នៅពេលដែលអង្គច័ន្ទសោយទីវង្គតដោយអាថ៌កំបាំង ពួកវៀតណាមបានលើកបន្តុបមហាក្សត្រមួយអង្គដែលគ្មានអំណាចឱ្យឡើងសោយរាជ្យ ហើយបានត្រួតត្រាប្រទេសខ្មែរ ។
នៅរជ្ជកាលព្រះអង្គច័ន្ទទី២ ខ្មែរត្រូវលើកសួយសារអាករទៅថ្វាយស្ដេចសៀមផង និងវៀតណាមផង ។
សួយសារអាករដែលបញ្ជូនទៅវៀតណាមរួមមាន ដំរីឈ្មោលកម្ពស់៥ហត្ថ កុយរមាសពីរ ភ្លុកដំរីបីគូ ក្រវាញ ក្រមួនម្រ័ក្សណ៍ ។
ក្នុងរជ្ជកាលនេះដែរ វៀតណាមបានកេណ្ឌខ្មែរឱ្យជីកព្រែកវិញតេ ៥៣គីឡូម៉ែត្រ និងព្រែកវិញអាន ប្រវែង១៤គីឡូម៉ែត្រ នៅកម្ពុជាក្រោម ។
៤- ព្រះបាទអង្គឌួង (១៨៤០-១៨៥៩)
នៅឆ្នាំ១៩៤៩ ប្រជាជនខ្មែរបះបោរប្រឆាំងនឹងឧត្តមសេនីយ៍ និងមន្ត្រីវៀតណាម ដែលប្រមាថមើលងាយខ្មែរហួសហេតុពេក ។
ប្រទេសសៀមបញ្ជូនកងទ័ពមកជួយខ្មែរ តែគ្មានកងទ័ពណាទទួលជ័យជម្នះពិតប្រាកដនោះទេ ។
ដូច្នេះ នៅពេលនោះ ព្រះចៅប្រទេសសៀម និងព្រះចៅប្រទេសវៀតណាមមូលមតិគ្នារាជាភិសេកព្រះបាទអង្គឌួងធ្វើជាព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ ។
តាមកិច្ចព្រមព្រៀងរវាងសៀមនិងវៀតណាមនោះ ប្រទេសទាំងពីរត្រួតត្រាលើប្រទេសខ្មែរ និងបញ្ជាក់ថាទឹកដីដែលប្រទេសទាំងពីរលេបយកបានក្នុងរវាង៥០ឆ្នាំមុន ជាកម្មសិទ្ធិរបស់ពួកគេរៀងៗខ្លួន ។
នៅឆ្នាំ១៨៤៨ ព្រះបាទអង្គឌួងបានវិលត្រឡប់មកពីនិរទេសនៅក្នុងបាងកក ដោយមានការជួយពីកងទ័ពសៀម បានរឹបអូសយករាជ្យបល្ល័ង្ក ហើយបានស្ដារភាពមិនសុខស្រួលរបស់កម្ពុជាឡើងវិញ ដោយត្រូវផ្ដល់ភក្ដីភាពចំពោះប្រទេសជិតខាងដ៏ខ្លាំងទាំងពីររបស់ខ្លួនបន្តទៀត ។
សៀមបានផ្ញើលិខិតសុំឱ្យមានការទទួលស្គាល់ខេត្តម្លូរព្រៃ និងទន្លេពៅជារបស់សៀម ។ ព្រះអង្គឌួងទ្រង់បានចេញព្រះលិខិតតបវិញថា "ខ្ញុំមិនឱ្យអ្វីទាំងអស់ទៅប្រទេសសៀមឡើយ តែដោយសារពេលនោះសៀមមានកម្លាំងខ្លាំងក្លាជាង សៀមអាចបន្តកាន់កាប់ជាបណ្ដោះអាសន្ននូវអ្វីៗដែលខ្លួនបានរឹបអូសយកពីកម្ពុជា" ។
គួរគប្បីថា នៅពេលឡើងសោយរាជ្យ ព្រះអង្គឌួង ទ្រង់តូចព្រះទ័យខ្លាំងណាស់ ចំពោះការបាត់បង់ទឹកដីជាច្រើន ដែលត្រូវវៀតណាម និងសៀមយកដោយខុសច្បាប់ ។
នៅឆ្នាំ១៨៥៤ ដោយអត់ទ្រាំពុំបាននឹងអំពើរំលោភទន្ទ្រានយកទឹកដីពីសំណាក់ជនជាតិវៀតណាមដែលរស់នៅកម្ពុជាក្រោម ព្រះអង្គឌួងទ្រង់បានសម្រេចព្រះទ័យថា ត្រូវតែសុំជំនួយ និងការការពារពីមហាអំណាចអឺរ៉ុបណាមួយ ។
ព្រះអង្គក៏បានបញ្ជូនសារលិខិតជាសម្ងាត់ទៅថ្វាយព្រះចៅ ណាប៉ូឡេអុងទី៣ នៃប្រទេសបារាំងឱ្យជួយប្រទេសព្រះអង្គ ដោយនាំយកសួយសារអាករទៅជាមួយផង គឺមានកុយរមាស៤ ជ័ររង្គ៣០០គីឡូក្រាម ស្ករអំពៅ៣០០គីឡូក្រាម និងម្រេច៣០០គីឡូក្រាម ។ តែកិច្ចការនេះមិនបានសម្រេចដូចបំណងឡើយ ដោយសារប្រទេសបារាំងពុំមានឆ្លើយតបអ្វីសោះឡើយ ៕
#ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់លោក នួន សុធិមន្ត ។
រូបភាព :google
វាយអត្ថបទ : មាតុភូមិ កម្ពុជាក្រោម
————————
ចែករំលែកព័ត៌មាន និងចំណេះដឹងនៅទីនេះ៖ https://bnctrust.blogspot.com/
————————
Telegram: https://t.me/bnccambo